Krvna zrnca

(članak eksterne saradnice)

Školska takmičenja po pravilu ne privlače mnogo pažnje u krugovima koji sa njima nemaju veze – nastavnici, đaci i roditelji su obično jedine zainteresovane strane, svako iz svog razloga. No, smatramo da nova pravila koja važe na takmičenjima iz stranih jezika u organizaciji Društva za strane jezike i književnosti Srbije zavređuje pažnju šireg auditorujuma.

Naime, u propozicijama takmičenja stoji da na takmičenju nemaju pravo učešća učenici kojima je strani jezik ujedno i maternji, što je potom u internoj komunikaciji sa Društvom školama objašnjeno da na takmičenju nemaju pravo da učestvuju učenici kojima je bar jedan roditelj stranac. Poređenja radi, do ove godine ovakvi učenici takmičili su se u specijalnoj kategoriji,zajedno sa učenicima koji su proveli deo obaveznog školovanja u stranoj zemlji i na jeziku iz koga se takmiče.

Zašto smatramo da se ovde radi o diskriminaciji?

Pretpostavljamo da u Društvu rade stručni ljudi, školovani iz oblasti lingvistike i filologije. Kao takvi, morali bi znati da je pojam maternjeg jezika vrlo komplikovan za definisanje. Maternji jezik ne mora biti jezik majke a ni oca, može biti jezik koji je dete prvo naučilo. A može biti i jezik na kome se govornik najudobnije oseća, odnosno onaj kojim najbolje vlada, to jest jezik sredine, koji može biti različit od prvog jezika roditelja. S tim u vezi, dete koje se rodilo u Nemačkoj, na primer, i završilo osnovno školovanje tamo može se osećati mnogo slobodnije na nemačkom nego dete odraslo u Srbiji kome je jedan roditelj izvorni govornik nemačkog. A ovo drugo nema pravo da se takmiči.

Dalje, učenik ne mora živeti u zajednici sa roditeljem koji je stranac; štaviše moguće je i da je roditelj stranac preminuo vrlo rano u životu deteta.

Roditelj izvorni govornik stranog jezika može poticati iz sredine u kojoj se govori dijalekat koji je vrlo udaljen od standardnog jezika koji se uči u školi. Roditelj stranac može biti manje ili više obrazovan i/ili svestan važnosti pridržavanja standardnog varijeteta u intimnoj komunikaciji u okrilju svog doma. Takođe, moguće je i da se roditelji dogovore da iz nekih razloga ne odgajaju dete kao bilingvalno. Drugim rečima, učenici kojima je jedan roditelj izvorni govornik stranog jezika isto moraju da uče i pravopis i gramatiku i vokabular kao i učenici kojima su roditelji izvorni govornici srpskog.

Takmičenje iz stranih jezika pokriva gradivo prema planu i programu za odgovarajući razred osnovne ili srednje škole. To gradivo mora da se nauči, ne stiče se rođenjem. Kako svako dete ima pravo (i/ili obavezu) da se školuje, ukidanje prava da se takmiči bilo kom učeniku koji redovno pohođa školu u Srbiji smatramo nepravdom i diskriminacijom. Eventualna prednost koju takvi učenici imaju u odnosu na monolingvalne učenike već je bila kompenzovana postojanjem posebne kategorije u kojoj se ovi učenici takmiče.

Propozicije takmičenja nalažu da direktor škole odgovara za tačnost podataka koje škole dostavljaju Društvu. Postavlja se pitanje kako direktor i nastavnici jezika mogu bez sumnje utvrditi da je nekom učeniku jedan roditelj stranac. Čini nam se da ovo izlazi ne samo iz okvira pristojnosti, već i da izlazi iz granica onoga što je legalno.

Nadamo se da ovo prebrojavanje krvnih zrnaca učenika takmičara neće (p)ostati opšte pravilo.